W sobotę, 18 października 2025 r. w Europie obchodzony jest Dzień Przeciwko Handlowi Ludźmi. Do najczęstszych form przestępczego procederu zalicza się wykorzystywanie do: przymusowej pracy, prostytucji, żebractwa i sprzedaży organów. Między innymi Policja, Straż Graniczna oraz instytucje rządowe, pomocowe (np. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku) i organizacje pozarządowe starają się uświadamiać, czym jest handel ludźmi oraz jak nie doświadczyć przestępstwa.
Handel ludźmi to współczesna forma niewolnictwa stanowiąca jedną z najcięższych zbrodni, uderza bowiem w wolność i godność ludzką. Narusza podstawowe prawa człowieka. Jest przestępstwem globalnym. Zwalczanie tego procederu stanowi wyzwanie dla całej Unii Europejskiej. W realizację działań zaradczych, pomocowych wpisuje się również Pomorski Wojewódzki Zespół do Spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi. To ciało doradcze i opiniotwórcze Wojewody Pomorskiej w zakresie koordynowania, w ramach systemu pomocy społecznej, działań dotyczących zapobiegania handlowi ludźmi oraz wsparcia udzielanego ofiarom tego procederu. Jest też platformą skutecznej wymiany informacji dotyczącej przeciwdziałania handlowi ludźmi na terenie województwa pomorskiego. W pracach Zespołu uczestniczy też Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku (Anna Libiszewska, kierowniczka Ośrodka Interwencji Kryzysowej MOPR jest członkinią Zespołu). Specjaliści OIK przy pl. Ks. Gustkowicza 13 w Nowym Porcie m.in. wspierają osoby, które doświadczyły procederu i w związku z tym potrzebują kompleksowej pomocy.
Handel ludźmi
Za handel ludźmi uznawane są czynności sprawcze wskazane w art. 115 § 22 Kodeksu karnego, tj.:
– werbowanie (nakłanianie, zjednywanie, zaciąganie),
– transport (przemieszczanie, przewożenie z zastosowaniem środków komunikacji),
– dostarczanie (umieszczanie w innym miejscu),
– przekazywanie (powierzanie, dawanie w celu dysponowania),
– przechowywanie (zatrzymywanie w jednym miejscu, przetrzymywanie w ukryciu),
– przyjmowanie osoby (zatrzymywanie przekazanej osoby).
Istotnym jest przy tym, że w celu wypełnienia znamion przestępstwa handlu ludźmi, wymienione wyżej czynności dotyczące zachowania sprawcy lub sprawców powinny zostać zrealizowane przy wystąpieniu co najmniej jednej metody lub środka, czyli:
– przemocy lub groźby bezprawnej,
– uprowadzenia, podstępu,
– wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania powziętego działania,
– nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,
– udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą.
Niezbędnym elementem w przypadku zakwalifikowania czynu jako wypełniającego znamiona przestępstwa handlu ludźmi jest również podjęcie określonego działania przez sprawcę, w celu wykorzystania innej osoby, nawet za jej zgodą.
Przestępstwo handlu ludźmi polega na zniewoleniu osoby bez względu na jej wiek, płeć czy narodowość, przy pomocy szerokiego spektrum metod przestępczych, których finałem jest wykorzystanie osoby. Co roku około 2 mln ludzi doświadcza tego przestępstwa, z czego 1/3 stanowią dzieci. Ofiarami handlu ludźmi są często migranci, a szczególnie narażone są osoby marginalizowane i ubogie. Przestępcy w łańcuchu powiązań werbują ofiary z ubogich gospodarstw domowych, rodzin dysfunkcyjnych lub dzieci, które są porzucone lub pozostają bez opieki rodzicielskiej, zwłaszcza w krajach o niskich dochodach.
Do najbardziej podstawowych (kodeksowych) form procederu zaliczamy:
– wykorzystanie w prostytucji, pornografii,
– wykorzystanie w pracy lub usługach o charakterze przymusowym,
– wykorzystanie do żebractwa,
– handel ludźmi w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy (handel organami),
– handel dziećmi.
W praktyce organów ścigania i instytucji oraz organizacji zajmujących się wsparciem oraz reintegracją ofiar dostrzega się nowe okoliczności powstawania tego zjawiska, w takich sektorach jak:
– niewolnictwo domowe,
– eksploatacja kryminalna,
– zmuszanie do zawierania fikcyjnych małżeństw,
– wykorzystywanie osób do wyłudzania kredytów i świadczeń socjalnych.
Zjawisko handlu ludźmi w Polsce obserwuje się od lat 90-tych. Specyfika działania służb zmienia się tak, jak zmieniają się metody postępowania sprawców. Należy wskazać, że bardzo dynamiczny rozwój nowych technologii sprawił, że to sieć internetowa coraz częściej staje się miejscem, gdzie werbuje się osoby do wyjazdu za granicę.
Znaczący wpływ na wzrost przestępstwa handlu mają bez wątpienia aktualne ruchy migracyjne, w ich legalnej oraz nielegalnej postaci, jak również szybkość i łatwość podróżowania oraz możliwość kontaktu poprzez sieć internetową.
Pomorski Wojewódzki Zespół do Spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi
Został on powołany Zarządzeniem Wojewody Pomorskiego nr 227/2015 z 14 sierpnia 2015 r. Głównym celem Zespołu jest usprawnienie organizacji działalności prewencyjnej, wsparcia oraz reintegracji ofiar handlu ludźmi, pobudzenie aktywności lokalnych samorządów, fundacji i stowarzyszeń, jak również podejmowanie działań mających na celu podnoszenie świadomości społecznej na temat procederu handlu ludźmi.
Przez dziesięć lat funkcjonowania Pomorski Wojewódzki Zespół do Spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi przeprowadził szereg kampanii informacyjnych dotyczących bezpiecznych wyjazdów za granicę, wykorzystując zgromadzone w tym zakresie doświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Gdańsku, szczególnie nt. funkcjonowania legalnych agencji pośrednictwa pracy oraz zakresu usług Publicznych Służb Zatrudnienia w ramach EURES. Stworzył też sieć powiązań pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w profilaktykę zjawiska handlu ludźmi, celem usprawnienia mechanizmów wsparcia i reintegracji osób, które doświadczyły przestępstwa. Zespół podjął kilkadziesiąt różnych inicjatyw, w tym: konkurs plastyczny adresowany do młodzieży szkół ponadpodstawowych, wystawy mobilne, konferencje, szkolenia, prelekcje, targi pracy, szkolenia pracowników MOPR, współpraca międzyinstytucjonalna z czołowymi fundacjami i stowarzyszeniami w zakresie przeciwdziałania handlowi ludźmi, szkolenie operatorów nr 112, spotkania dla osób bezrobotnych, opracowywanie artykułów prasowych oraz informacyjnych, stoiska profilaktyczne podczas festiwali i imprez okolicznościowych, aktywny udział w pracach legislacyjnych dotyczących stworzenia kompleksowej ustawy o przeciwdziałaniu handlowi ludźmi, uczestnictwo w wystąpieniach telewizyjnych, audycjach radiowych i wiele innych. W tych rozmaitych działaniach uczestniczyło blisko 10 tys. osób.
Doświadczasz handlu ludźmi lub Jesteś świadkiem tego procederu? Zadzwoń, a otrzymasz pomoc:
– numer alarmowy 112,
– Telefon zaufania dla ofiar i świadków handlu ludźmi, +48 22 628 01 20 lub +48 22 628 99 99,
– Pomorski Wojewódzki Zespół do Spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi, tel. +48 307 72 87,
– Ośrodek Interwencji Kryzysowej MOPR, pl. Ks. Gustkowicza 13 w Gdańsku, tel. całodobowy: +48 58 511 01 21, e-mail: goik@gdansk.gda.pl
Informacja: kmdr ppor. SG dr Robert Mroczek, przewodniczący Pomorskiego Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi, funkcjonariusz Morskiego Oddziału Straży Granicznej w Gdańsku; oprac. Sylwia Ressel z MOPR
